De Luangwa rivier in de Luangwa-vallei
De Luangwa rivier vormt het hart van de Luangwa-vallei in Zambia. Langs de rivier liggen enkele van de belangrijkste natuurgebieden van het land, waaronder South Luangwa National Park, North Luangwa National Park en Luambe National Park. De combinatie van permanent stromend water, seizoensgebonden lagunes en uitgestrekte uiterwaarden trekt grote aantallen wilde dieren en vogels aan.
De vallei behoort tot de bekendste wildlifegebieden van Zambia. Vooral tijdens het droge seizoen verzamelen dieren zich rond de rivier en de overgebleven waterpartijen. Dat maakt het gebied bijzonder geschikt voor safari’s en wandelsafari’s.
Luangwa rivier en de Great Rift Valley
De Luangwa-vallei ligt aan het zuidelijke uiteinde van de Great Rift Valley, het enorme geologische breuksysteem dat vanaf de Rode Zee door Oost-Afrika loopt. Ter hoogte van Zambia splitst de breukzone zich. De oostelijke tak loopt richting Lake Malawi, terwijl de westelijke tak de Luangwa-vallei vormt.
De vallei strekt zich over ongeveer 700 kilometer uit en heeft gemiddeld een breedte van circa 100 kilometer. De vallei- of rivierbodem ligt op sommige plaatsen ongeveer een kilometer lager dan het omliggende plateau. Aan de westzijde vormen de Muchinga-hooglanden de natuurlijke begrenzing, terwijl aan de oostkant eveneens hogere plateaus en escarpments liggen.
Landschap langs de Luangwa rivier
In het midden van de vallei stroomt de rivier door een brede, dynamische rivierbedding. Tientallen seizoensrivieren voeren tijdens de regentijd water aan. Hierdoor verandert het landschap voortdurend. Bij hoge waterstanden eroderen de buitenbochten van de rivier, terwijl binnen de bochten sediment wordt afgezet.
Na verloop van tijd kan de rivier een nieuwe loop kiezen. De oude rivierbocht raakt vervolgens van de hoofdstroom afgesneden en ontwikkelt zich tot een hoefijzervormige lagune, ook wel een oxbow lagoon genoemd. Deze lagunes zijn van groot ecologisch belang. Vooral in het droge seizoen vormen ze belangrijke drinkplaatsen voor wildlife.
Wildlife langs de Luangwa rivier
De rivier en de omliggende uiterwaarden vormen een rijk leefgebied voor een grote verscheidenheid aan dieren. Langs de oevers komen onder meer olifanten, nijlpaarden, krokodillen en buffels voor. Ook verschillende antilopensoorten zijn afhankelijk van het water en de vruchtbare graslanden.
De Luangwa-vallei staat daarnaast bekend om zijn roofdieren. Leeuwen en luipaarden worden in de bekendste safarigebieden regelmatig gezien. De rivier en de lagunes spelen een belangrijke rol in het dagelijkse ritme van deze dieren, zeker wanneer kleinere waterbronnen tijdens het droge seizoen opdrogen.
Ook voor vogelliefhebbers is het gebied interessant. De combinatie van open water, rivierbos, zandbanken en lagunes biedt leefgebied aan veel verschillende vogelsoorten.
Bescherming van de natuur
De geschiedenis van natuurbescherming in de Luangwa-vallei gaat terug tot het einde van de negentiende eeuw. Tijdens de periode waarin de British South Africa Company het gebied bestuurde, werd de jacht op nijlpaarden en olifanten verboden vanwege de sterke afname van hun aantallen.
In 1904 werd in de regio Luamfwa het eerste wildreservaat ingesteld. Daarmee wilde men onder meer de overgebleven populatie van de inheemse Thornicroft-giraf beschermen. De status van het reservaat werd in 1911 weer ingetrokken. Door toenemende conflicten tussen olifanten en landbouwgemeenschappen ontstond vervolgens opnieuw behoefte aan gereguleerd wildbeheer.
Een onderzoek dat in 1932 werd afgerond, adviseerde de instelling van nieuwe wildreservaten en een gespecialiseerde afdeling voor olifantenbeheer. In 1938 werden North Luangwa National Park, South Luangwa National Park en Luambe National Park uitgeroepen tot beschermde gebieden.
Norman Carr en de ontwikkeling van safari’s
In 1939 werden Norman Carr en Bert Schultz aangesteld als game rangers. Carr zou later een belangrijke rol spelen in de ontwikkeling van het safaritoerisme in de Luangwa-vallei. Eind jaren veertig pleitte hij voor jachtsafari’s waarbij een deel van de inkomsten terugvloeide naar lokale gemeenschappen.
In 1951 wist Carr een lokale chief te overtuigen om een deel van het stamgebied als wildreservaat te bestemmen, grenzend aan het nationale park. Hier werd een safarikamp gebouwd waarvan een deel van de opbrengsten aan de gemeenschap ten goede kwam. Daarmee legde Carr mede de basis voor een model waarin natuurbeheer en toerisme met elkaar werden verbonden.
Norman Carr groeide later uit tot een pionier van de wandelsafari. Zijn visie op natuurbehoud en toerisme heeft een blijvende invloed gehad op de ontwikkeling van het safaritoerisme in Zambia.
De strijd tegen stroperij
De druk op de wildlife in de vallei nam vanaf de jaren zeventig sterk toe. In 1973 werd de olifantenpopulatie in de Luangwa-vallei geschat op ongeveer 100.000 dieren. Tegelijkertijd nam de stroperij toe en begonnen zowel olifanten als neushoorns sterk in aantal af te nemen.
In 1980 werd de particulier gefinancierde Save the Rhino Trust opgericht. Er kwamen uitgebreide anti-stroperijpatrouilles en natuurbeschermingsorganisaties werkten samen met lokale autoriteiten om de resterende neushoorns te beschermen.
De inspanningen konden de zwarte neushoorn in de Luangwa-vallei uiteindelijk niet voor uitsterven behoeden. Eind jaren negentig was de soort verdwenen uit het ecosysteem. In Noord-Zambia is later opnieuw gewerkt aan herintroductie van zwarte neushoorns in North Luangwa National Park. Het gebied beschikt tegenwoordig over Zambia’s enige gevestigde populatie zwarte neushoorns.
De nationale parken langs de rivier
De rivier vormt een belangrijk onderdeel van het landschap van North Luangwa National Park en South Luangwa National Park. Tussen beide parken ligt de ongeveer 30 kilometer lange Munyamadzi-corridor. Ten oosten van de rivier en tussen de twee grotere parken ligt Luambe National Park. Verder naar het oosten ligt Lukusuzi National Park op de hogere, rotsachtige gronden buiten de directe invloed van de rivier.
Samen vormen deze beschermde gebieden een belangrijk onderdeel van het grotere Luangwa Valley-ecosysteem. Onderzoek naar het ecosysteem beschrijft de vallei als een groot aaneengesloten landschap met meerdere nationale parken en aangrenzende wildbeheergebieden.
Activiteiten aan de Luangwa rivier
- Wandelsafari’s
- Game drives
- Nachtsafari’s
- Fotografiesafari’s
- Wildlife-observatie langs de rivier en lagunes
Wandelsafari’s zijn een belangrijk onderdeel van het toeristische aanbod in de Luangwa-vallei. Ook game drives en nachtsafari’s worden op verschillende plaatsen aangeboden. Boottochten zijn daarentegen beperkt, omdat de rivier door het jaar heen sterk kan veranderen en moeilijk voorspelbaar is.
Beste tijd om de Luangwa rivier te bezoeken
De droge maanden zijn doorgaans de interessantste periode voor wildlife-observatie. Naarmate kleinere waterbronnen opdrogen, worden de rivier en de lagunes belangrijker voor dieren. Hierdoor neemt de kans op geconcentreerde wildwaarnemingen toe.
Tijdens het regenseizoen verandert het landschap. Seizoensrivieren voeren dan water aan en de rivier en haar uiterwaarden worden groener. Sommige wegen en gebieden kunnen in deze periode minder goed bereikbaar zijn. Voor een combinatie van goede wildlife-observatie en actieve safari’s is de droge periode daarom doorgaans het meest aantrekkelijk.
Bronvermelding:
https://www.zambiatourism.com/destinations/rivers/luangwa/
https://www.savetherhino.org/africa/black-rhino-conservation-zambia-north-luangwa-2
Verblijf op deze reis tijdens uw eerste nacht in Luangwa River Camp van Robin Pope.
